Gebze Teknik Üniversitesi ve Çayırova Belediyesi ortaklığında, EIT Co-Create New European Bauhaus 2025 çağrısı kapsamında yürütülen YOUrban / Kent Senin projesi çerçevesinde düzenlenen Genç Tasarım Aşıklar Tepesi Kentsel Tasarım ve Mimari Fikir Projesi Öğrenci Yarışması (Resim 1) sonuçlanmıştır.

Yeni Avrupa Bauhaus’u (NEB) ilkeleri doğrultusunda ekolojik farkındalık, katılımcı planlama ve toplumsal kapsayıcılığı biraraya getiren proje üç temel bileşenden oluşmuştur. Bunlar;

1. YOULab (araştırma aktiviteleri),
2. YOUGarden / Bahçem Çayırova (doğa temelli öğrenme ve üretim alanı),
3. YOUDesign / Genç Tasarım (gençlerin geleceğe yönelik tasarım fikirlerini üretebildiği platform) yarışmasıdır.

Proje liderliğini Gebze Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Funda Tan Bayram üstlenmiş; araştırma ekibinde Arş. Gör. Esra Arslantürk ve Arş. Gör. Damla İnci yer almıştır. Çayırova Belediyesi tarafında İsmail Kandemir (Belediye Başkan Yardımcısı) aktivite lideri olarak görev almış, araştırmacılar Muhammet Güllüce ve Özlem Tezcan sürece katkı sağlamıştır. Bu ortaklık, akademi - yerel yönetim işbirliğini gençlerin yaratıcı enerjisiyle birleştiren örnek bir uygulama ortaya koymuştur. Genç Tasarım Yarışması, genç tasarımcılar, akademi, yerel yönetim ve kamuyu buluşturan katılımcı bir fikir üretim zemini olarak tasarlanmıştır.

Yarışma alanı, Çayırova’nın Atatürk Mahallesi’nde yer alan Aşıklar Tepesi’dir. Bölge, geçici okul yapıları ve parçalı yeşil dokusuyla tanımlanmakta; bu durum kamusal kullanım açısından tanımsız ve tekinsiz alanlar oluşturmaktadır. Aynı zamanda bölge konumu bakımından bütüncül bir kamusal merkeze dönüşme potansiyeli taşımaktadır. Bu bağlamda öğrencilerden mevcut imar planı yoğunluğunu koruyarak alanı, çevre sakinlerinin gündelik yaşamını destekleyecek şekilde yeniden ele almaları istenmiştir. Yarışmanın amacı, bölgenin kapsayıcı, üretken ve ekolojik bir kamusal merkeze dönüşümüne yönelik bir fikir havuzu oluşturmaktır.

Bu doğrultuda, yarışmanın kurgusunda farklı katılım modellerinin işletilmesi önemsenmiştir. Yarışma düzenleme komitesi çağrısıyla jürinin belirlenmesinin ardından, jürinin görüşüyle geliştirilen katılımcı bir yarışma modeli kurgulanmıştır.

Bu kapsamda beş temel ilke belirlenmiştir:

1. Mahalleli katılımıyla gerçekleşecek talep / tanışma semineri düzenlenmesi;

2. Şartnameye, yarışma ekiplerinin, - öğrencilerin kapsayıcı süreçlerde çalışma alışkanlığının desteklenmesi adına - disiplinlerarası olması zorunluluğu koyulması;

3. Yarışmanın kapalı jüri ve sonrasında katılımcı sunumlarından oluşan iki aşamalı bir yapıya sahip olması, bu şekilde tartışmaların destekleneceği demokratik bir süreç yürütülmesi;

4. Eşdeğer ödül alan projelerin kamu görüşüne sunulması;

5. Halk değerlendirmesi için projelerin anlaşılır bir sanal gerçeklik arayüzüne (VR) aktarılması.

Bu doğrultuda yarışma, mimarlık, şehir ve bölge planlama, inşaat mühendisliği ile peyzaj mimarlığı bölümlerinde öğrenim gören lisans ve yüksek lisans öğrencilerinden oluşan ekip katılımına açık ve iki aşamalı olarak düzenlenmiştir. Süreçte, öncelikli olarak Kent Senin projesinin araştırma aşamalarında toplanan veriler raporlanarak yarışmaya katılacak ekiplerle paylaşılmış; ayrıca kamudan temsilcilerle çevrimiçi seminer düzenlenmiş ve katılımcı ekiplerin yerel halkın günlük yaşam dinamiğini kendi sorularını sorarak daha iyi anlaması sağlanmıştır.

Yarışmaya toplam 26 ekip katılmıştır. İlk aşamada dijital ortamda teslim edilen projeler arasından jüri tarafından 10 yarı finalist seçilmiştir; ikinci aşamada yüz yüze sunumlar gerçekleştirilmiştir(Resim 2). Yüz yüze sunumlar sonrasında yapılan kapalı oturum sonucunda 10 yarı-finalistten 3’ü eşdeğer ödüle değer görülerek VR ortamında halk oylamasına sunulacak finalist ekipler olarak belirlenmiştir. 3 ekip eşdeğer mansiyon, 4 ekip de eşit olarak paylaştırılan jüri özel ödülü almaya hak kazanmıştır. Son aşamada jüri tarafından seçilen üç eşdeğer ödül kazanan proje, halkın VR ortamında deneyimine sunulmuştur (Resim 3).

Yarışmanın jüri üyeliğini Dr. Ali Dostoğlu (Per Se Mimarlık), Prof. Dr. Kutlu Sevinç Kayıhan (Gebze Teknik Üniversitesi), Y. Mimar Melike Altınışık (MAA), Prof. Dr. Nurbin Paker Kahvecioğlu (İstanbul Teknik Üniversitesi), Prof. Dr. Tuğrul Yazar (İstanbul Bilgi Üniversitesi), Dr. Öğr. Üyesi Elif Özer Yüksel (Gebze Teknik Üniversitesi) (Yedek Jüri) üstlenmişlerdir. Yarışma şartnamesinin yazımına katılan Melike Altınışık sonraki aşamalara mücbir sebeplerden katılamamış, değerlendirme sürecine Elif Özer Yüksel ile devam edilmiştir.

Değerlendirmede ekolojik sürdürülebilirlik, kapsayıcılık, yenilik ve kamusal yarar kriterleri göz önünde bulundurulmuştur. Yarışmada ödül alan projeler aşağıdaki gibidir:

Eşdeğer Ödül Kazanan Projeler

VAHA (16636) – Dokuz Eylül Üniversitesi

Batuhan Atasoy (Ekip Başı), Erman Erdem, Yağmur Fakı, Öykü Yıldız

“VAHA” projesi, Aşıklar Tepesi’nin “Orta Çağ Kervan Yolları” ve “Palearktik Kuş Göç Rotası” gibi tarihsel ve ekolojik ağların kesişim noktasındaki konumunu tasarımın çıkış noktası olarak almıştır. “Su neredeyse, hayat oradadır” mottosuyla şekillenen proje, suyu hem ekolojik hem sosyal bir bileşen olarak yorumlar. Yağmur suyu hasadı ve gri suyun geri kazanımıyla beslenen biyogölet, göçmen kuşlar için bir durak noktası işlevi görürken kent bostanlarının sulanmasına da hizmet etmektedir. Bu döngüsel sistem, belediye, okul ve halk amfisi gibi kamusal işlevleri çevresinde toplayarak yaşamın ekolojik bir döngü içinde sürekliliğini sağlar. Jüri raporunda, “su öğesinin topografyayla ilişkilendirilmesinin doğal bağlamı güçlendiren bir unsur olduğu” ve “yeşil kurgusunun kullanıcıyı alana davet eden bir karakter yarattığı” vurgulanmıştır (Resim 4).

AKSON (22445) – Erciyes Üniversitesi

Beha Akbaş (Ekip Başı), Bilal Uruç, Fatih Kızılok, Elif Öztürk

“AKSON” projesi, iki farklı kentsel doku arasında geçirgen bir arayüz oluşturan akışkan bir omurga fikri üzerine kurulmuştur. Belediye ve okul yapıları bu omurga boyunca konumlanmış, kamusal alanlar arasında süreklilik kuran rampalarla bağlanmıştır. Proje, kente doğru kılcallaşan yaya yollarıyla dışa açılan dinamik bir sirkülasyon sistemi sunar. Jüri değerlendirmesinde “kent içi aksı topografyayla bütünleştirme çabası” ve “kentsel üretkenlik fikrinin omurganın uçlarındaki bostanlarla desteklenmesi” olumlu bulunmuştur. AKSON, kamusal yaşantıyı süreklilik içinde örgütleyen bir üretken kentsel ekosistem olarak öne çıkmıştır (Resim 5).

EŞİK (14677) – Dokuz Eylül Üniversitesi & İzmir Demokrasi Üniversitesi

Tuğba Şengül (Ekip Başı, DEÜ), Esra Kurt (DEÜ), Ayşenur Kıymet (İzmir Demokrasi Üniversitesi)

“EŞİK” projesi, topografyayı ve kentsel aksları birleştirici bir zemin olarak ele alarak kamusal süreklilik kuran bir tasarım dili geliştirmiştir. Proje, Aşıklar Tepesi’nin farklı kotlarını birbirine bağlayan kentsel boşluklar aracılığıyla mekânsal süreklilik ve sosyal etkileşimi güçlendirmektedir. Jüri raporunda, “kamusal boşlukların birbirine bağlanma biçimi ve geçiş fikrinin değerli bulunduğu”, ayrıca “kamusal süreklilik kurma çabasının takdir edildiği” belirtilmiştir. EŞİK, alandaki topografik potansiyeli kamusal deneyimin yapı taşı haline getiren dengeli bir öneri olarak değerlendirilmiştir (Resim 6).

Mansiyon Ödülü Kazanan Projeler

Rumuz:17075

Amine Gül Ceylan (ekip başı) (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Öğrencisi), Şerife Yıldız (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Öğrencisi), Ümit Şuara Albayrak (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Öğrencisi), Nisanur Başyıldız (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Öğrencisi), Abdülmecit Çağatay Tufan (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Şehir Bölge Planlama Lisans Öğrencisi)

Rumuz:34427

Abdulkadir Çeri (ekip başı) (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Öğrencisi), Aslı İrem Aydın (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Kentsel Tasarım Yüksek Lisans Öğrencisi), Ferhan Hurşit Döner (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Mezunu, 2024 – 2025)

Rumuz:68432

Ertuğrul Emre Hüsrev (ekip başı) (Gebze Teknik Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Öğrencisi), Yusuf Çiftçi (Gebze Teknik Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Öğrencisi), Ataberk Kahraman (Gebze Teknik Üniversitesi, Mimarlık Bölümü Lisans Öğrencisi), İpek Tuana Ulusoy (Gebze Teknik Üniversitesi, Şehir Bölge Planlama Lisans Öğrencisi)

Jüri Özel Ödülü Kazanan Projeler

Rumuz: 24138

Bilge Uluışık (ekip başı) (Pamukkale Üniversitesi, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), İdil Eremen (İzmir Demokrasi Üniversitesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Lisans Öğrencisi)

Rumuz: 35418

İrem Can (ekip başı) (Gebze Teknik Üniversitesi, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Fatma Berra Şeker (Gebze Teknik Üniversitesi, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi); Ahmed Faisal Abdulaziz Ahmed Al-Maazabı (Gebze Teknik Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Lisans Öğrencisi)

Rumuz: 37345

Nisa Nur Çapık (ekip başı) (İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Mustafa Kocaman (İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Emine Kevser Zeybek (İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Alp Zincir (İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Engin Can Altun (İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Lisans Mezunu, 2024 – 2025)

Rumuz: 42958

İrem Şimşek (ekip başı) (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Sena Demirkaya (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Beyza Eylül İnce (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Amine Bayındır (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Mimarlık Bölümü, Lisans Öğrencisi), Fatma Azra Bülbül (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Lisans Öğrencisi)

Sonuç olarak YOUrban / KentSenin projesi kapsamında düzenlenen GençTasarım Yarışması, akademi - yerel yönetim - gençlik üçgeninde özgün bir etkileşim alanı oluşturmuştur. Yarışmanın gençlerin kentsel karar alma süreçlerindeki sözünü güçlendirme odaklı yaklaşımı ve bu doğrultuda akademi, genç tasarımcılar, yerel yönetim ve kamuyu katılımcı bir süreçte biraraya getiren kapsayıcı yapısı, karar süreçlerinin demokratikleşmesi adına öncü bir örnek oluşturmuştur. Yarışma, Türkiye’de öğrenci düzeyinde ilk kez sanal gerçeklik tabanlı halk katılımını tasarım sürecine dahil eden model olarak da öne çıkmıştır. Aşıklar Tepesi’nde geliştirilen öneriler, Çayırova’da doğa temelli ve katılımcı bir kentsel dönüşüm vizyonuna ilham veren öncü örnekler olarak değerlendirilecektir.